راهبردهای پدافندی جنگ نرم در سوره «إسراء»
سوره مبارکه «إسراء» برای مسلمانان در برابر راهبردهای تهاجمی دشمن، مجموعهای از راهبردهای پدافندی ترسیم کرده است که با هدف کاهش آسیبپذیری، حفظ انسجام اجتماعی، تقویت روحیه و مصونسازی جامعه در برابر جنگ نرم بنیاسرائیل و جنود شیطانی طراحی شدهاند.
در یادداشت پیش رو، بهمناسبت سالروز آغاز جنگ ۱۲ روزه، به واکاوی مفهوم پنهان «أَسْرى» در سوره اسراء پرداخته و مؤلفههای جنگ نرم یهودیان ضد مسلمانان از این سوره احصا میشود. در شمارههای پیشین، ریشهشناسی فعل «أَسْرى»، کاربردهای قرآنی آن و راهبردهای آفندی (تهاجمی) جنگ نرم در این سوره تبیین شد و در شماره پیش رو، راهبردهای پدافندی تبیین میشود.
در برابر راهبردهای تهاجمی دشمن، سوره إسراء برای مسلمانان مجموعهای از راهبردهای پدافندی ترسیم کرده است. این راهبردها با هدف کاهش آسیبپذیری، حفظ انسجام اجتماعی، تقویت روحیه و مصونسازی جامعه در برابر جنگ نرم بنیاسرائیل و جنود شیطانی طراحی شدهاند. در ادامه، مهمترین این راهبردها براساس آیات سوره بررسی میشود.
بیشتر بخوانید:
نهی از شایعهپراکنی
یکی از مؤثرترین تاکتیکهای جنگ نرم، نشر شایعه و اطلاعات نادرست از طریق منابع نامعتبر است. هدف از شایعهپراکنی، ایجاد بیاعتمادی، تضعیف اراده مردم، هدایت افکار عمومی و اختلال در تصمیمگیریهاست. قرآن کریم در آیه ۳۶ سوره إسراء با نگاه پدافندی، چنین فرمان میدهد: «از آنچه به آن علم نداری، پیروی نکن.» همچنین، در آیه ۱۱ از عجله و شتابزدگی در امور نهی شده است؛ چه بسا تصمیمی خیرخواهانه که وقتی با عجله و شتاب باشد، انسان را در دام جنگ نرم دشمن میافکند. آیه ۱۸ نیز هشدار میدهد که تصمیم عجولانه ممکن است انسان را مستحق عذاب خداوند کند.
دشمن در بسیاری از مواقع با نشر شایعه از طریق جلب احساسات و دلسوزیها، سعی میکند احساسگرایی را جایگزین واقعبینی کند. در جنگ نرم و تقابل وعده نهایی، آمیختن اطلاعات درست و نادرست و ایجاد شایعه با هدف ترور شخصیتها، از ابزارهای مهم تفرقه در جامعه اسلامی و از میان بردن مشروعیت رهبر دینی است، چنانکه بنیاسرائیل به پیامبر(ص) تهمت میزدند و ایشان را ساحر میخواندند. (سوره إسراء، آیه ۴۷)
حفظ و تقویت نیروی انسانی
برای ملتی که در برابر جنگ سخت یا نرم قرار میگیرد، حفظ و تقویت نیروی انسانی و افزایش همگرایی میان مردم و حاکمیت، از مهمترین و راهگشاترین راهبردها بهشمار میرود. اگر به این موضوع توجه کافی شود، همه راهبردهای دشمن بیاثر خواهد شد. در جنگ نظامی، حفظ نیروی انسانی بهدلیل احتمال کشتهشدن سربازان ضروری است. در جنگ نرم نیز بهدلیل حفظ انسجام اجتماعی و امکان هدایت افکار عمومی در شرایط بحرانی، این امر ضرورت دارد. سوره إسراء به هر دو بعد توجه کرده است:
توجه به کرامت و احترام جامعه اسلامی: در سوره إسراء تصریح شده است که شیطان، یعنی حامی بنیاسرائیل در این جنگ، بر نابودی انسان و نسل او سوگند خورده و دشمن انسان است و هدفش از حمایت از بنیاسرائیل، ذلیلکردن انسانها و نابودی ایشان با گناه است (آیات ۵۳ و ۶۴)، اما خداوند، آدم را تکریم کرده و هدفش رشد و کمال فرد و جامعه است. نعمتهای فراوانی روی زمین برای استفاده بشر قرار داده شده است. (سوره اسراء، آیه ۷۰) کرامت ویژه انسان، سبب دشمنی شیطان با او شده است. (سوره اسراء، آیه ۶۲)
شیطان هرچه از ابزارهای گوناگون استفاده کند، بهدلیل انطباق نداشتن آموزههایش با حقایق هستی، قدرتی در تغییر فرجام هستی ندارد و نمیتواند بندگان خدا را تحتتأثیر قرار دهد. (سوره اسراء، آیه ۶۵) برعکس، قدرت حقیقی و تسلط واقعی، نتیجه گفتار و رفتار صادقانه است. (سوره اسراء، آیه ۸۰)
در این سوره، خوب صحبت کردن یکی از راهکارهای مهم برای حفظ کرامت انسانی، بهویژه در حالت جنگی دانسته شده که مانع مهمی برای اختلافافکنی دشمن است. (آیه ۵۳) بد سخن گفتن میتواند جامعه درگیر جنگ نرم را دچار هیجان و خشم کند و به انسجام اجتماعی لطمه بزند.
حفظ انسجام اجتماعی و جمعیت
به فرموده رهبر شهید انقلاب، حفظ انسجام اجتماعی و تقویت روابط بین فردی، یکی از اصول مهم پدافندی در جنگ نرم است. در سوره إسراء، راهکارهای متعددی برای این منظور ارائه شده: احترام به پدر و مادر (آیه ۲۴)، تواضع و دوری از تکبر (آیه ۳۷)، نیکیکردن و احسان و اجتناب از آسیبزدن به منافع اقتصادی دیگران (آیه ۳۵).
در شرایط جنگی، حفظ و افزایش جمعیت انسانی از اصول اساسی است؛ زیرا در جنگ، افرادی از جامعه اسلامی به شهادت خواهند رسید. از اینرو، پایبندی به احکامی که نسل و خانواده را حفظ میکند، ضروری میشود. در سوره اسراء مواردی چون نهی از قتل فرزندان (مانند سقط جنین) (آیه ۳۳)، محافظت از ایتام (آیه ۳۴) و دوری از زنا و رفتارهای جنسی که به تشکیل نسل سالم منجر نمیشود (آیه ۳۲)، راهکارهایی برای حفظ جمعیت و در نتیجه حفظ انسجام اجتماعی ذکر شده است.
پدافندهای غیرعامل
پدافند غیرعامل نوعی دفاع غیرنظامی و مجموعه اقداماتی است که به جنگافزار نیاز ندارد و با اجرای آن میتوان از خسارات مالی و تلفات انسانی جلوگیری کرد یا آنها را به حداقل کاهش داد. در جنگ نرم، پدافند غیرعامل شامل اقداماتی مانند استوارسازی، استتار، بقای همیشگی، قابلیت استفاده همگانی، ایجاد اعتمادبهنفس، تقویت اراده عمومی و شناخت دشمن در همه شرایط است. در سوره إسراء، دو مصداق اصلی برای پدافند غیرعامل شناسایی میشود:
قرآن کریم: قرآن در این سوره با ویژگیهایی معرفی شده است که با شاخصهای پدافند غیرعامل در جنگ نرم انطباق حداکثری دارد:
استوارسازی قرآن: قرآن کریم انسان و جامعه را به استوارترین راهها هدایت میکند. (سوره اسراء، آیه ۹) این ویژگی سبب میشود در شرایط سخت جنگ، جامعه بتواند بهترین راهها را براساس فهمی که از کتاب خدا به دست آورده است، پیدا کند؛ راهکارهایی مبتنی بر حقایق و واقعیتها، نه راهکارهای کوتاهمدت و پرآسیبی که جوامع بشری در بحرانها به آن روی میآورند.
پوشیدگی قرآن از دشمنان: یهودیان و کافران بهدلیل انطباقنداشتن قرآن بر هوای نفس و منافعشان، از قرآن و آموزههایش بیزارند. (سوره اسراء، آیات ۴۱ و ۴۶) این امر سبب میشود مسلمانان بتوانند از مفاهیم راهگشا و قدرتساز این کتاب بهرهمند شوند، در حالیکه دشمنان بهدلیل نفرت از آن، به این مفاهیم دسترسی ندارند. این همان خفا و استتار در پدافند غیرعامل است. در سوره إسراء تصریح شده که وقتی مؤمنان قرآن میخوانند، میان آنان و کسانی که به آخرت ایمان ندارند (بنیاسرائیل)، حجاب پوشاننده قرار میگیرد. (آیه ۴۵)
راهگشایی قرآن: در سوره اسراء تصریح شده که قرآن، شفا و رحمت است. (آیه ۸۲) بسیاری از مشکلات روحی و روانی که بر اثر جنگ روانی در جامعه پدید میآید (اضطراب، افسردگی، ناامیدی، خشم و...) از طریق انس با قرآن قابل رفع است. جنگ روانی تحت سلطه رسانهها، جامعه، بهویژه جوانان را دچار مشکلات روحی میکند و قرآن میتواند در این زمینه شفابخش و راهگشا باشد و روحیه مقاومت مسلمانان را تقویت کند.
تقویت اعتماد بهنفس مسلمانان: در سوره اسراء تصریح شده که اگر تمام جن و انس با هم همراه شوند، نمیتوانند کتابی مانند قرآن بیاورند. (آیه ۸۸) بنابراین، مسلمانان از این نظر، دارای منبع قدرت نرم منحصربهفردی هستند که دشمن از آن بیبهره است. حقانیت قرآن را مؤمنان بنیاسرائیل نیز باور دارند و هنگامی که قرآن را میشنوند، گوشهای خود را بر زمین میگذارند، گریه میکنند و میگویند: «پروردگارا، وقتی وعده تو درباره پیروزی مسلمانان بر یهودیان تحقق یابد، چه کنیم؟» (سوره اسراء، آیات ۱۰۷ و ۱۰۹) بنابراین، قرآن کریم سندی است بر قدرت حقیقی مسلمانان در این جنگ و پیروزی قطعی آنان بر بنیاسرائیل که علم الهی به آن تعلق گرفته و در آن تغییر و تبدیلی نیست.
نماز (دومین پدافند غیرعامل): دومین پدافند غیرعاملی که در این سوره به آن اشاره شده، مراقبت بر نماز و اوقات آن در شرایط سخت و دشوار جنگ نهایی است. در قرآن کریم بارها به اقامه نماز و ضرورت خشوع و تداوم در آن اشاره شده است. در آیه ۷۸ سوره إسراء خداوند به پیامبر(ص) فرمان میدهد، نماز را از زوال آفتاب (ظهر) تا نهایت شب برپا دارد و نیز قرآن فجر (نماز صبح) را که مشهود است.
در این آیه، علاوه بر واژگان ظاهری اوقات نماز (مانند زوال خورشید)، از واژههایی استفاده شده که بر ویژگیهای پنهان و استراتژیک نماز دلالت دارد: «دُلُوکِ الشَّمْسِ» (زوال آفتاب)، «غَسَقِ اللَّیْلِ» (تاریکی شب)، «قُرْآنَ الْفَجْرِ» (قرآن سپیدهدم)؛ این تعابیر، مفهوم پناهگاه را به ذهن متبادر میکنند. زمانی که خورشید پنهان میشود و تاریکی شب فرامیرسد، زمان پناهبردن مسلمانان به نماز است. سپس با عبارت «وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَکَ» (سوره اسراء، آیه ۷۹) به شبزندهداری فرمان داده میشود. در پایان، نماز صبح، گواه و شاهد معرفی میشود.
در سیاق این دو آیه، سخن از وعده نهایی است. (آیات ۵، ۷ و ۱۰۴). بنابراین، نماز در شرایط بحرانی و در آستانه وعده نهایی، پناهگاه مسلمانان است. نماز، آنان را از آسیبها و مشکلات مصون میدارد. همچنین، خداوند به مسلمانان بشارت میدهد که اگر نماز شب بخوانند، به مقام محمود (مقامی تحسینشده) خواهند رسید. (سوره إسراء، آیه ۷۹)
نماز سبب قدرت مسلمانان و یاری آنان از سوی خداوند میشود؛ بهویژه عبارت امیدبخش «قرآن الفجر» که بر قطعیبودن قرآن در سپیدهدم دلالت دارد، سبب امیدبخشی و اعتمادسازی است. خداوند از مسلمانان میخواهد این نماز را خالصانه برای خدا بخوانند و نه از سر ریا و نه از ترس متهمشدن به ایمان از سوی دشمنان، آن را پنهان کنند. (سوره إسراء، آیه ۱۱۰) اقامه نماز بهویژه بهصورت جماعت، اراده مسلمانان، انسجام اجتماعی و روحیه همدلی را تقویت میکند.
انتهای پیام
